ABD’den nükleer enerjide tarihi karar: 60 yıl sonra bir ilk!
Özet haber: Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte veri merkezlerinin elektrik tüketimi hızla artarken ABD’de yeni nesil nükleer enerji yatırımlarında önemli bir gelişme yaşandı. ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu (NRC), X-energy tarafından geliştirilen dört küçük modüler nükleer reaktörün inşasına izin verdi.

Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte veri merkezlerinin elektrik tüketimi hızla artarken ABD’de yeni nesil nükleer enerji yatırımlarında önemli bir gelişme yaşandı. ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu (NRC), X-energy tarafından geliştirilen dört küçük modüler nükleer reaktörün inşasına izin verdi. Texas eyaletinde kurulacak tesis toplam 320 megavat elektrik üretim kapasitesine sahip olacak.
ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu, 9 Kasım 2026 tarihinde X-energy ve kimya şirketi Dow tarafından yürütülen Long Mott Generating Station projesinin inşaat iznini onayladı.
Texas eyaletinin Calhoun County bölgesindeki Seadrift tesisinde kurulacak santral, dört adet Xe-100 küçük modüler nükleer reaktörden oluşacak. Proje, ABD Enerji Bakanlığının İleri Reaktör Gösterim Programı kapsamında destekleniyor.
Her bir Xe-100 reaktörü 80 megavat elektrik ve 200 megavat termal enerji üretebilecek şekilde tasarlandı. Dört reaktörün toplam elektrik üretim kapasitesi 320 megavata, termal kapasitesi ise 800 megavata ulaşacak. Üretilen enerji öncelikle Dow’un kimyasal üretim tesislerinde kullanılacak, ihtiyaç fazlası elektrik ise şebekeye aktarılabilecek.
Santral yalnızca elektrik üretimiyle sınırlı kalmayacak. Reaktörlerin sağladığı yüksek sıcaklıklı buhar, kimya tesisinin endüstriyel üretim süreçlerinde de kullanılacak. Dow, ekonomik ömrünün sonuna yaklaşan mevcut enerji ve buhar üretim altyapısını yeni nükleer sistemle değiştirecek. Dört reaktör için öngörülen işletme ömrü 60 yıl olarak açıklandı.
X-energy tarafından geliştirilen Xe-100, geleneksel nükleer santrallerden farklı olarak yüksek sıcaklıkta gaz soğutmalı bir reaktör mimarisi kullanıyor. Sistemde su yerine helyum gazı dolaştırılarak nükleer reaksiyon sırasında açığa çıkan ısı taşınıyor. Reaktörde uranyum içeren ve çok katmanlı seramik kaplamayla korunan TRISO-X yakıt parçacıkları kullanılıyor.
Küçük modüler reaktörlerin geleneksel nükleer santrallere kıyasla daha sınırlı alanlarda kurulabilmesi ve bileşenlerinin fabrikalarda standartlaştırılmış şekilde üretilebilmesi üzerinde çalışılıyor.
Bu üretim yönteminin inşaat sürelerini kısaltması ve maliyetleri azaltması bekleniyor. Ancak ABD’de henüz ticari olarak çalışan bir küçük modüler nükleer reaktör bulunmuyor ve söz konusu maliyet avantajları ticari ölçekte doğrulanmış değil.
Verilen izin, ABD’nin nükleer enerji sektöründe birden fazla ilki de beraberinde getirdi. NRC, yaklaşık 60 yıl sonra ilk kez yüksek sıcaklıkta gaz soğutmalı bir reaktörün inşasına onay verdi. Ayrıca ülkede ilk kez çakıl yataklı reaktör çekirdeğine sahip bir tasarım ve birden fazla gelişmiş reaktör modülünden oluşan bir santral için inşaat izni düzenlendi.
NRC, projeye ilişkin güvenlik incelemesini Ekim 2026’da, çevresel değerlendirmesini ise Mayıs 2026’da tamamladı. Bununla birlikte verilen onay yalnızca inşaat faaliyetlerini kapsıyor. Reaktörlere nükleer yakıt yüklenebilmesi ve elektrik üretimine başlanabilmesi için ayrıca işletme ruhsatı alınması gerekiyor.
X-energy ve Dow, inşaat izninin ardından reaktör tasarımını kesinleştirme, ekipman tedarik zincirini oluşturma ve işletme ruhsatı başvurusunu hazırlama çalışmalarına devam edecek.
Dow’un 2027 yılında ön yatırım kararını değerlendirmesi bekleniyor. Kapsamlı inşaat faaliyetleri ise şirketin nihai yatırım kararından sonra başlayacak. İlk enerji üretimi için 2030’lu yılların başı öngörülüyor.
Diğer taraftan projenin güvenliğiyle ilgili tartışmalar da devam ediyor. Union of Concerned Scientists kuruluşunun nükleer güvenlik direktörü Edwin Lyman, NRC’nin kritik güvenlik konularını tamamen çözmeden inşaat izni verdiğini belirterek kararı eleştirdi. Lyman, özellikle reaktör tasarımında geleneksel fiziksel koruma yapısının bulunmamasına ve radyoaktif maddelerin tutulmasında yakıt kaplamasının güvenilirliğine ilişkin soruların henüz tam olarak yanıtlanmadığını savundu.
X-energy, TRISO yakıtının yüksek sıcaklıklarda radyoaktif maddeleri yakıt parçacıklarının içinde tutabildiğini ve reaktör tasarımının pasif güvenlik özelliklerine sahip olduğunu belirtiyor.
Ancak yakıtın ağır kaza koşullarındaki performansına ilişkin testler devam ediyor. NRC ise inşaat izninin verilmesi sırasında gerekli güvenlik değerlendirmelerinin tamamlandığını ve kalan güvenlik konularının tesisin inşası bitmeden çözüme kavuşturulması gerektiğini kaydetti.
Nükleer enerji yatırımlarının arkasındaki önemli gelişmelerden biri de yapay zekâ veri merkezlerinin artan elektrik ihtiyacı. Büyük teknoloji şirketleri, kesintisiz enerji gerektiren veri merkezlerini beslemek için mevcut elektrik şebekelerinin yanı sıra yeni nükleer enerji projelerine de yatırım yapıyor. X-energy’nin geliştirdiği reaktörler, bu alanda değerlendirilen yeni nesil üretim teknolojileri arasında bulunuyor.
Amazon, X-energy’nin en büyük yatırımcılarından biri olarak dikkat çekiyor. Şirketin Climate Pledge Fund yatırım fonu, Ekim 2024’te X-energy’nin başlangıçta 500 milyon dolarlık finansmanla duyurulan Series C-1 yatırım turuna öncülük etti.
Amazon’un X-energy’ye yaptığı öz sermaye yatırımı yaklaşık 500 milyon dolara ulaştı. Finansman, reaktör tasarımının geliştirilmesi, lisanslama çalışmaları ve nükleer yakıt üretim altyapısı için kullanılıyor.
İki şirketin iş birliği kapsamında ABD’de 2039 yılına kadar 5 gigavatın üzerinde yeni nükleer enerji kapasitesinin devreye alınması planlanıyor. Bu kapsamda Washington eyaletinde Energy Northwest ile dört Xe-100 reaktöründen oluşan 320 megavatlık bir tesis üzerinde çalışılıyor. Projenin ilerleyen aşamalarda 12 reaktöre ve 960 megavat kapasiteye genişletilmesi mümkün olacak.
Amazon, Ekim 2026’da Indiana eyaletinde American Electric Power ve X-energy ile ikinci bir proje için de anlaşma imzaladı. Eski Breed kömür santralinin bulunduğu bölgede değerlendirilen tesiste 12 adet Xe-100 reaktörü kullanılması ve toplam 960 megavat elektrik üretim kapasitesine ulaşılması planlanıyor. Üretilecek elektrik hem bölgesel şebekeye hem de Amazon’un veri merkezlerine sağlanabilecek.
Texas’taki Dow projesi ise Amazon’un veri merkezlerine doğrudan enerji sağlamak için geliştirilmiyor. Buradaki reaktörler endüstriyel üretimde kullanılacak. Amazon’un Washington ve Indiana projeleri, aynı reaktör teknolojisinin veri merkezlerinin enerji ihtiyacını karşılamak üzere değerlendirildiği ayrı yatırımlar olarak ilerliyor.
Nükleer enerjiye yönelik yatırımcı ilgisi X-energy’nin finansman faaliyetlerine de yansıdı. Şirket, Nisan 2026’da gerçekleştirdiği halka arzda yaklaşık 1,02 milyar dolar topladı. Hisselerini 23 dolardan satışa sunan X-energy’nin piyasa değeri sonraki aylarda gerilerken hisse fiyatı kasım ayının ilk yarısında halka arz fiyatının yarısının altına düştü.
Küçük modüler reaktör projelerinde inşaat maliyetleri, uzun geliştirme süreleri, nükleer yakıt tedariki ve düzenleyici izin süreçleri önemli başlıklar arasında bulunuyor. X-energy’nin Texas’taki ilk ticari reaktörlerinin faaliyete geçebilmesi için inşaatın tamamlanması, gerekli güvenlik şartlarının karşılanması ve nihai işletme izninin alınması gerekiyor.
1996 yılında Üsküdar’da doğan Mert Can Aka, sinema, bilim, teknoloji ve tarih alanlarına duyduğu ilgiyle şekillenen kariyerinde teknoloji editörlüğüne odaklandı. Öğrenmeyi ve bilgiyi aktarmayı merkeze alan Aka, farklı kurumlarda çeşitli görevler üstlendi. Bu süreçte MediaMarkt’ın MediaTrend Teknolojik Yaşam dergisini son sayısına kadar yöneterek dergicilik tarafında da deneyim kazandı. Bilgisayar Mühendisliği, Bilgisayar Programcılığı, Web Tasarım ve Kodlama ile birlikte Adalet ve İktisat alanlarında akademik geçmişe sahip olan Aka, bugün Technopat’ta Yazı İşleri Müdürü olarak görev yapıyor. Otomotivden yapay zekaya, donanımdan ev teknolojilerine uzanan geniş bir yelpazede ürettiği on bini aşkın içerik yüz milyonlarca okura ulaştı.
Kaynak: Technopat


