İlk kez bir dinozor fosilinde kan hücreleri bulundu
Özet haber: 115 milyon yıllık dinozor fosillerinde ilk kez kanın kimyasal bileşenleri tespit edildi. Brezilya'da bulunan fosiller, hassas biyolojik moleküllerin milyonlarca yıl korunabileceğini gösteriyor.

Dinozor fosillerinde bugüne kadar keşfedilmesi mümkün olmadığı düşünülen bir şey bulundu: Kan. Paleontologlar milyonlarca yıl öncesine ait dinozor fosillerinde kemiklerin yanı sıra ayak izleri, deri ve tüy kalıntıları gibi farklı izlere de rastlayabiliyor. Ancak hücrelerin ve kan gibi hassas biyolojik yapıların bu kadar uzun süre korunabilmesi, bugüne kadar son derece düşük bir ihtimal olarak görülüyordu.
Şimdi ise uluslararası bir araştırma ekibi, 115 milyon yıl önce yaşamış bir dinozorun fosillerinde kırmızı kan hücrelerine ait mineralize yapılar ve kanın kimyasal bileşenlerini tespit etti. Üstelik araştırmacılar, oksijen taşıyan kan bileşenlerinden hem'e ait molekülleri de ilk kez kimyasal olarak tanımlamayı başardı.
Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan araştırmada, Brezilya'da keşfedilen ve 115 milyon yıl öncesine tarihlenen bir dinozorun fosilleri incelendi. Söz konusu fosiller, Erken Kretase döneminde günümüzde Brezilya'nın kuzeydoğusunda yaşamış Aratasaurus museunacionali türüne ait.
2008 yılında keşfedilen bu dinozorun 3 metreden uzun olduğu ve yaklaşık 34 kilogram ağırlığında olduğu tahmin ediliyor. Ancak fosillerin genç bir dinozora ait olması, hayvanın yetişkin hâlinin daha büyük boyutlara sahip olabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, fosillerden alınan son derece ince kemik kesitlerini mikroskop altında inceleyerek mineralize olmuş kırmızı kan hücrelerine ait moleküler bileşenler tespit etti. Ancak keşfi asıl önemli kılan şey, bu yapıların içerisinde hem adı verilen biyomolekülün kimyasal izlerine de ulaşılması oldu. Demir içeren halka biçimli bir molekül olan hem, hemoglobinin temel bileşenlerinden biri.
Daha önce de dinozor fosillerinde kan hücrelerine benzer yapılara rastlandığını öne süren araştırmalar yayımlanmıştı. Ancak bu çalışmalar, söz konusu yapıların gerçekten kan hücrelerine ait olduğunu kimyasal düzeyde doğrulayamamıştı. Yeni araştırma, hem moleküllerini doğrudan tanımlayarak bu konuda önemli bir eşiğin aşılmasını sağlıyor.
Manganez Oksit, 115 Milyon Yıl Boyunca Kan Kalıntılarının Korunmasını Sağlamış Olabilir Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu ise fosillerde hausmannit adı verilen karmaşık bir manganez oksit mineralinin bulunması oldu. Araştırmacılara göre bu mineral, hem moleküllerinin içerdiği hassas hücresel yapıların korunmasında önemli rol oynamış olabilir.
Demir içeren halka biçimli yapısıyla hem molekülü, biyolojik açıdan hassas bir bileşen olsa da çevresinde oluşan mineral yapı sayesinde milyonlarca yıl boyunca bozulmadan kalabilmiş. Araştırmacılar ayrıca fosillerde kanla ilişkili kolajen gibi diğer biyomoleküllerin yapı taşları olan amino asitlere de rastladı.
Bu moleküllerin de korunmuş olması, fosillerdeki biyolojik kalıntıların yalnızca hücrelerin dış görünüşünden ibaret olmadığını, moleküler düzeyde de izler taşıdığını gösteriyor. Araştırmacılar göre dinozorun ölümünün ardından hızla gömülmesi, fosillerin bulunduğu ortamda oksijen seviyesinin düşük, mikrobiyal aktivitenin ise yüksek olması bu süreçte etkili olmuş olabilir.
Hızlı gömülme, kalıntıların dış etkenlere maruz kalmasını sınırlandırırken, çevredeki manganez oksit oluşumunun da hassas biyomolekülleri korumaya yardımcı olduğu düşünülüyor. Bu bulgunun önemi yalnızca dinozorların biyolojisini daha iyi anlamamızı sağlamasıyla sınırlı değil.
Araştırmacılara göre bu tür moleküler kalıntıların incelenmesi, kanın evrimini, dinozorların metabolizmalarını ve milyonlarca yıl önce yaşamış hayvanların fiziksel aktivitelerini anlamamıza yardımcı olabilir. Örneğin kanın kimyasal bileşenleri ve bunların farklı türlerdeki değişimi incelenerek tarih öncesi canlıların fizyolojisine dair bugüne kadar elde edilmesi mümkün olmayan bilgilere ulaşılabilir.
Öte yandan keşif, Dünya dışındaki yaşam arayışları açısından da ilginç bir ihtimali gündeme getiriyor. Eğer bu kadar hassas biyolojik moleküller uygun koşullarda milyonlarca yıl boyunca korunabiliyorsa, benzer izlerin başka gezegenlerde veya gök cisimlerinde de varlığını sürdürmesi mümkün olabilir.
Kaynak: DonanımHaber


