Resizable BAR Nasıl Açılır?

Resizable BAR, işlemcinin ekran kartı belleğine daha büyük bloklar halinde erişmesini sağlayan PCIe özelliği. Uyumlu sistemlerde bazı oyunlarda performans artışı sağlayabiliyor ancak özelliğin kullanılabilmesi için yalnızca BIOS’ta tek bir seçeneği açmak yeterli olmayabiliyor.

Anakartın UEFI modunda çalışması, Above 4G Decoding ayarının etkin olması, CSM’nin kapalı tutulması ve ekran kartının Resizable BAR desteğine sahip olması gerekiyor. NVIDIA, AMD ve Intel tarafında isimler değişebilse de temel yapı büyük ölçüde aynı.

Geleneksel PCIe yapılandırmasında işlemci ekran kartının VRAM’ine genellikle 256 MB’lık pencereler üzerinden erişiyor. GPU belleği gigabaytlarca kapasiteye sahip olsa bile CPU bütün alanı tek seferde adresleyemiyor.

Resizable BAR etkinleştirildiğinde bu BAR penceresi yeniden boyutlandırılabiliyor ve işlemci GPU belleğinin çok daha büyük bölümüne doğrudan erişebiliyor. Böylece belirli veri aktarımlarında küçük parçalar halinde sürekli yeniden eşleme yapılması gerekmiyor.

AMD aynı temel teknolojiyi Smart Access Memory, yani SAM adıyla pazarlıyor. Temelde PCI Express standardındaki Resizable BAR özelliğini kullanıyor ve uygun AMD platformlarında BIOS üzerinden etkinleştirilebiliyor.

Resizable BAR için işlemci, anakart, BIOS ve ekran kartının birlikte uyumlu olması gerekiyor. Modern AMD Ryzen ve Intel Core platformlarının büyük bölümü destek sunarken daha eski anakartlarda özellik BIOS güncellemesiyle sonradan eklenmiş olabilir.

Ekran kartı tarafında da destek gerekli. NVIDIA GeForce RTX 30 serisi ve daha yeni birçok model, AMD Radeon RX 6000 serisi ve sonrası ile modern Intel Arc ekran kartları bu teknolojiyi destekleyen yaygın örnekler arasında.

Bazı erken ekran kartlarında yalnızca sürücü güncellemesi yeterli olmayabilir ve kart üreticisinin yayınladığı VBIOS güncellemesi gerekebilir. Özellikle ilk çıkan RTX 30 serisi kartlarda bu durum görülebiliyordu.

Bu nedenle BIOS ayarlarını değiştirmeden önce anakart BIOS’unun ve ekran kartı sürücüsünün güncel olduğundan emin olmak iyi başlangıç noktası.

Resizable BAR’ın çalışması için sistemin modern UEFI boot modunu kullanması gerekiyor. BIOS içerisindeki CSM, yani Compatibility Support Module açık durumdaysa özellik çoğu sistemde etkinleşmiyor.

CSM eski Legacy BIOS uyumluluğunu sağlıyor. Modern Windows 10 ve Windows 11 sistemlerinde GPT disk ve UEFI boot kullanılıyorsa genellikle buna ihtiyaç bulunmuyor.

BIOS içerisinde Boot bölümüne girerek CSM veya Legacy Boot seçeneği bulunabilir ve Disabled olarak ayarlanabilir. Anakart üreticisine göre isim “Launch CSM”, “CSM Support” veya “Legacy Compatibility” şeklinde değişebilir.

Ancak Windows eski MBR disk üzerinde Legacy modunda kuruluysa CSM’yi doğrudan kapatmak bilgisayarın boot edememesine neden olabilir. Önce Windows’un UEFI modunda kurulu olduğunun kontrol edilmesi gerekiyor.

Windows’ta Başlat menüsüne Sistem Bilgisi yazılarak msinfo32 aracı açılabilir. Buradaki BIOS Modu satırında “UEFI” yazıyorsa sistem modern UEFI boot kullanıyor.

Burada “Eski” veya “Legacy” yazıyorsa CSM kapatıldığında Windows açılmayabilir. Böyle bir sistemde önce sistem diskinin GPT yapısına geçirilmesi ve Windows boot yapısının UEFI’ye dönüştürülmesi gerekiyor.

Disk Yönetimi üzerinden sistem diskinin bölümleme türü de kontrol edilebilir. Resizable BAR için en sorunsuz yapı GPT disk, UEFI boot ve kapalı CSM kombinasyonu.

Windows 11 sistemlerinin büyük bölümünde zaten UEFI ve GPT kullanıldığı için bu şart genellikle otomatik olarak sağlanıyor.

Resizable BAR için en önemli ayarlardan biri Above 4G Decoding. BIOS içerisinde PCIe, Advanced, IO veya PCI Subsystem Settings gibi bölümlerde bulunabiliyor.

Bu özellik 64 bit PCIe cihazlarının 4 GB sınırının üzerindeki adres alanlarını kullanabilmesini sağlıyor. Büyük GPU BAR alanlarının eşlenebilmesi için gerekli olduğu için Resizable BAR etkinleştirilmeden önce genellikle açılması gerekiyor.

Ayarın adı anakart üreticisine göre küçük değişiklikler gösterebilir ancak çoğunlukla doğrudan Above 4G Decoding olarak bulunuyor. Değer Enabled yapılmalı.

Bazı anakartlarda Resizable BAR seçeneği Above 4G Decoding etkinleştirilmeden görünmeyebilir. Bu nedenle önce bu ayarı açıp ardından diğer seçeneği kontrol etmek gerekebilir.

Above 4G Decoding açıldıktan sonra aynı veya yakın menü içerisinde Re-Size BAR Support, Resizable BAR, ReBAR veya benzer isimli seçenek bulunabilir.

Bu ayar genellikle Enabled veya Auto konumuna getiriliyor. Bazı anakartlarda Auto seçeneği desteklenen ekran kartı algılandığında özelliği otomatik olarak etkinleştiriyor.

AMD anakartlarda Smart Access Memory adı doğrudan BIOS içerisinde görünmeyebilir. Çoğu zaman Above 4G Decoding ve Re-Size BAR Support seçeneklerini açmak SAM’i etkinleştirmek için yeterli.

Ayarlar yapıldıktan sonra değişiklikler kaydedilip bilgisayar yeniden başlatılmalı. BIOS güncellemesinden sonra bu seçeneklerin tekrar varsayılana dönmesi mümkün olduğu için gerektiğinde yeniden kontrol edilmesi gerekiyor.

NVIDIA sistemlerde en kolay kontrol yöntemlerinden biri NVIDIA Denetim Masası. Masaüstünde sağ tıklayıp NVIDIA Denetim Masası açıldıktan sonra Sistem Bilgileri bölümüne girilebilir.

Buradaki özellikler arasında Resizable BAR satırı bulunuyor. Karşısında “Yes” veya etkin olduğunu belirten değer görünüyorsa BIOS, ekran kartı ve sürücü tarafındaki zincir doğru çalışıyor.

“No” görünüyorsa BIOS ayarları, CSM durumu ve ekran kartı VBIOS’u kontrol edilmeli. Sürücünün güncel olması da önemli.

NVIDIA tarafında özelliğin aktif olması her oyunda otomatik olarak aynı performans kazancını sağlamıyor. Sürücü tarafı desteklenen oyunlara göre davranışı yönetebiliyor.

AMD Radeon sistemlerde özellik Radeon Software üzerinden kontrol edilebilir. Uyumlu sistemde SmartAccess Memory veya SAM durumunun aktif olduğu görülebilir.

BIOS tarafında ise yine Above 4G Decoding ve Re-Size BAR Support ayarlarının açık olması gerekiyor. Ryzen işlemci ve Radeon ekran kartı kombinasyonunda AMD bu yapıyı Smart Access Memory olarak adlandırıyor.

SAM yalnızca AMD işlemci ve AMD ekran kartının aynı sistemde bulunmasıyla sınırlı bir teknoloji gibi düşünülmemeli. Resizable BAR PCIe standardının bir parçası olduğu için farklı işlemci ve GPU kombinasyonlarında da desteklenebiliyor.

Önemli olan platformun gerekli firmware ve sürücü desteğini sağlaması.

GPU-Z, Resizable BAR durumunu ayrıntılı biçimde kontrol etmek için kullanılabilecek pratik araçlardan biri. Program yalnızca özelliğin etkin olup olmadığını değil, hangi gereksinimlerin karşılandığını da gösterebiliyor.

Resizable BAR satırı etkin görünüyorsa sistem doğru yapılandırılmış demektir. Desteklenmiyorsa veya kapalıysa CSM, Above 4G Decoding, UEFI, GPU VBIOS ve sürücü gibi şartların hangisinde problem olduğu daha kolay anlaşılabilir.

Bu yöntem özellikle BIOS ayarları doğru görünmesine rağmen Windows tarafında ReBAR aktif değilse faydalı. Sorunun anakarttan mı ekran kartından mı kaynaklandığını ayırmaya yardımcı oluyor.

Donanım bilgisi araçlarının yalnızca kontrol amacıyla kullanılması yeterli; Resizable BAR’ı Windows içerisinden yazılımla açmak mümkün değil.

Eski anakartlarda Resizable BAR ilk BIOS sürümlerinde bulunmayabilir. AMD ve Intel platformlarının önemli bölümünde destek daha sonra firmware güncellemeleriyle eklendi.

Anakart üreticisinin resmi destek sayfasındaki BIOS değişiklik notlarında “Resizable BAR Support”, “SAM Support” veya “Re-Size BAR” ifadeleri aranabilir. Gerekli sürüm yüklendikten sonra ayar BIOS menüsünde görünmeye başlayabilir.

BIOS güncellemesi yapılırken doğru anakart modeli ve revizyonu için hazırlanmış dosyanın kullanılması önemli. Firmware güncellemesinin yarıda kesilmesi sistemi açılmaz hale getirebileceği için üreticinin kendi UEFI flash aracının kullanılması daha güvenli.

BIOS güncellemesinden sonra XMP veya EXPO gibi başka ayarların da sıfırlanabileceği unutulmamalı.

En yaygın nedenlerden biri CSM’nin hâlâ açık olması. Above 4G Decoding ve ReBAR etkin görünse bile Legacy boot kullanılıyorsa özellik Windows tarafında devreye girmeyebilir.

Ekran kartının eski VBIOS’u da başka bir ihtimal. Özellikle özelliğin sonradan desteklendiği modellerde GPU firmware’i gerekli BAR yapılandırmasını desteklemiyor olabilir.

Sürücülerin eski olması veya ekran kartının destek listesinde bulunmaması da sonucu etkileyebilir. Ayrıca çok eski anakart ve işlemci kombinasyonlarında BIOS menüsünde benzer seçenek görünse bile bütün zincir desteklenmeyebilir.

Bu nedenle yalnızca BIOS’ta “Enabled” görmek yeterli değil. Windows açıldıktan sonra NVIDIA, AMD veya GPU-Z üzerinden özelliğin gerçekten aktif olduğu doğrulanmalı.

Kazanç tamamen oyuna bağlı. Bazı oyunlarda birkaç puanlık performans artışı görülebilirken başka oyunlarda fark ölçüm hatası seviyesinde kalabilir.

Resizable BAR özellikle CPU ile GPU belleği arasındaki veri erişim modelinden faydalanabilen oyunlarda daha etkili. Her oyun büyük BAR erişiminden aynı şekilde yararlanmadığı için özelliğin açık olması FPS’nin otomatik olarak ciddi miktarda artacağı anlamına gelmiyor.

Bazı eski oyunlarda veya özel iş yüklerinde performansın çok küçük miktarda gerilemesi de teorik olarak mümkün. Ekran kartı üreticilerinin sürücüleri bu nedenle özelliği oyun bazında optimize edebiliyor.

Ücretsiz ve donanım tarafından desteklenen bir özellik olduğu için modern uyumlu sistemlerde genellikle açık tutulması mantıklı.

Desteklenen donanımda doğru BIOS ayarlarıyla kullanıldığında normal bir platform özelliği. İşlemci veya ekran kartına overclock uygulamıyor ve donanımı normal çalışma sınırlarının üzerine çıkarmıyor.

Asıl risk yanlışlıkla CSM’yi kapatıp Legacy Windows kurulumunun boot edememesinden kaynaklanabilir. Bu nedenle BIOS modu kontrol edilmeden ayar değiştirilmemeli.

Sistem UEFI ve GPT kullanıyorsa işlem oldukça basit: Above 4G Decoding açılır, Resizable BAR etkinleştirilir, CSM kapatılır ve Windows içerisinde özelliğin aktif olduğu doğrulanır.

Modern Windows 11 sistemlerinde bu şartların büyük bölümü zaten hazır olduğu için çoğu kullanıcı açısından birkaç BIOS ayarı yeterli oluyor.

1996 yılında Üsküdar’da doğan Mert Can Aka, sinema, bilim, teknoloji ve tarih alanlarına duyduğu ilgiyle şekillenen kariyerinde teknoloji editörlüğüne odaklandı. Öğrenmeyi ve bilgiyi aktarmayı merkeze alan Aka, farklı kurumlarda çeşitli görevler üstlendi. Bu süreçte MediaMarkt’ın MediaTrend Teknolojik Yaşam dergisini son sayısına kadar yöneterek dergicilik tarafında da deneyim kazandı. Bilgisayar Mühendisliği, Bilgisayar Programcılığı, Web Tasarım ve Kodlama ile birlikte Adalet ve İktisat alanlarında akademik geçmişe sahip olan Aka, bugün Technopat’ta Yazı İşleri Müdürü olarak görev yapıyor. Otomotivden yapay zekaya, donanımdan ev teknolojilerine uzanan geniş bir yelpazede ürettiği on bini aşkın içerik yüz milyonlarca okura ulaştı.

Kaynak: Technopat