Uzayda Bir İlk Gerçekleşti: 3D Yazıcıyla İnşaat Başladı!
Özet haber: Uzayda doğrudan yapı üretimi konusunda önemli bir gelişme yaşandı. Avrupa merkezli uzay teknolojileri şirketi Orbital Matter, Dünya yörüngesindeki Replicator 2 uydusuyla uzay boşluğunda 3D yazıcı kullanarak 50 santimetre uzunluğunda sert bir taşıyıcı kiriş üretti.

Uzayda doğrudan yapı üretimi konusunda önemli bir gelişme yaşandı. Avrupa merkezli uzay teknolojileri şirketi Orbital Matter, Dünya yörüngesindeki Replicator 2 uydusuyla uzay boşluğunda 3D yazıcı kullanarak 50 santimetre uzunluğunda sert bir taşıyıcı kiriş üretti.
Üstelik üretilen yapı, uydunun katlanmış güneş panelinin açılmasında da kullanıldı. Deney, serbest uçuş gerçekleştiren bir uydunun uzay boşluğunda doğrudan yapısal bir bileşen üretmesine ilişkin ilk başarılı uygulamalardan biri olarak kayıtlara geçti.
Orbital Matter tarafından geliştirilen Replicator 2 uydusu, 7 Temmuz 2026’da SpaceX’in ortak yük taşıma göreviyle uzaya gönderildi. Uyduya dört ayrı 3D yazıcı yerleştirildi.
Bu yazıcıların her biri, özel olarak geliştirilen polimer esaslı reçineyi kullanarak silindirik ve sert taşıyıcı kirişler üretebiliyor. Üretim işlemi, herhangi bir basınçlı kabine ihtiyaç duyulmadan doğrudan uzay boşluğunda gerçekleşiyor.
Sistemin çalışma prensibi, geleneksel 3D yazıcılardan bazı yönleriyle ayrılıyor. Yazıcı, sıvı haldeki özel reçineyi spiral biçimde dışarı çıkarıyor. Ardından ultraviyole ışık, malzemeyi sertleştirerek katı bir yapıya dönüştürüyor. Reçine katmanları üst üste eklendikçe silindirik kiriş uzuyor. Böylece Dünya’dan hazır olarak taşınması gereken bir yapı, doğrudan yörüngede üretilebiliyor.
Uzay boşluğunda üretim yapmak, Dünya üzerindeki koşullardan oldukça farklı. Mikro yerçekimi ortamında sıvı malzemelerin davranışı değişirken atmosferin bulunmaması ve sıcaklık farklılıkları üretim sürecini zorlaştırıyor.
Orbital Matter’ın geliştirdiği yöntem, üretim sırasında yüksek sıcaklıklara ihtiyaç duymuyor. Bu özellik, atmosferin bulunmadığı ortamda ısının uzaklaştırılmasıyla ilgili sorunları azaltıyor.
Replicator 2, Ağustos 2026’da uzay boşluğunda ilk başarılı reçine ekstrüzyonu ve sertleştirme işlemini gerçekleştirmişti. Uydudaki kameralar, reçinenin yazıcı kafasından çıktığı ve ultraviyole ışıkla sertleştiği anları kaydetti.
Dört yazıcının her birinde bulunan görüntüleme sistemi, üretim sırasında malzemenin davranışını da takip ediyor. Şirketin geliştirdiği görüntü tanıma yazılımı, bu görüntüleri otomatik olarak analiz edebiliyor.
Son deneyde ise üretim süreci daha ileri taşındı ve 50 santimetre uzunluğunda sert bir taşıyıcı kiriş oluşturuldu. Uydudaki yazıcılardan ikisi, katlanmış halde taşınan esnek güneş panelinin açılması için ayrılmıştı. Ancak bu yazıcılardan birinde yaşanan teknik sorun nedeniyle üretim tamamlanamadı. Diğer yazıcıda üretilen kiriş ise güneş panelinin açılmasını sağladı.
Orbital Matter’ın kurucu ortağı ve CEO’su Jakub Stojek, Replicator 2’nin görev gereksinimlerine uygun boyutlarda güneş paneli yapılarının doğrudan uzayda üretilebileceğini gösterdiğini açıkladı. Şirket, proje kapsamında Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve uydu üreticisi Thales Alenia Space ile birlikte çalışıyor.
Şirketin kurucu ortaklarından ve teknolojiden sorumlu yöneticisi Robert Ihnatisin, uyduya dört ayrı yazıcı yerleştirilmesinin bilinçli bir tercih olduğunu belirtti. Mühendisler, bütün olasılıkları yıllarca Dünya üzerinde test etmek yerine sistemleri doğrudan yörüngede deneyerek yazılım üzerinde gerekli değişiklikleri yapmayı tercih etti. Böylece uzay ortamındaki beklenmedik koşullara karşı üretim parametreleri güncellenebiliyor.
Uzayda 3D baskı teknolojisi daha önce de kullanılmıştı. Uluslararası Uzay İstasyonu’nda 2014 yılından itibaren çeşitli parçalar üretildi. Ancak bu işlemler, istasyonun basınçlı ve sıcaklığı kontrol edilen bölümlerinde gerçekleştirildi. Replicator 2’nin farkı, üretimin herhangi bir koruyucu kabin olmadan doğrudan uzay boşluğunda, bağımsız hareket eden bir uyduda yapılması.
NASA da uzayda büyük yapıların üretimi konusunda farklı projelere destek verdi. Bunlardan biri, Redwire şirketinin 2023 yılında vakum odasında yapısal kiriş üretimini test ettiği çalışma oldu. Ancak söz konusu sistem uzaya gönderilmedi. Orbital Matter’ın gerçekleştirdiği deneyde ise üretim işlemi Dünya yörüngesinde tamamlandı.
Günümüzde kullanılan büyük güneş panelleri, antenler ve teleskop bileşenleri genellikle roketlerin yük bölmelerine sığacak şekilde katlanarak uzaya taşınıyor. Yörüngeye ulaşıldığında bu parçalar mekanik sistemler yardımıyla açılıyor. Özellikle büyük yapıların açılması için karmaşık menteşe ve bağlantı mekanizmaları gerekiyor.
Doğrudan uzayda üretim yöntemiyle bu yapıların boyutları, roketin yük bölümünün genişliğiyle sınırlı kalmayabilir. Taşıyıcı kirişler yörüngede üretildiğinde güneş panelleri, haberleşme antenleri, teleskop bileşenleri ve ısı dağıtım sistemleri çok daha büyük ölçülerde kurulabilir. Ayrıca Dünya’dan fırlatma sırasında oluşan mekanik yüklere dayanması gerekmeyen yapıların daha az malzemeyle üretilmesi mümkün olabilir.
Bu teknoloji özellikle uzay tabanlı veri merkezleri açısından dikkat çekiyor. Yörüngede çalışan yüksek işlem gücüne sahip sistemlerin büyük miktarda elektrik enerjisine ihtiyacı bulunuyor.
Aynı zamanda işlemcilerden kaynaklanan atık ısının uzaya yayılması gerekiyor. Daha büyük güneş panelleri ve radyatör yüzeyleri, bu sistemlerin enerji ve termal yönetiminde kullanılabilir.
Orbital Matter’ın mevcut sisteminde üretilebilecek kirişin uzunluğu, uyduda taşınan reçine miktarıyla sınırlı. Şirketin mühendisleri, teknolojinin geliştirilmesiyle 100 metre uzunluğunda taşıyıcı kirişlerin üretilebileceğini değerlendiriyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse SpaceX’in Starlink V2 uydularında kullanılan güneş paneli yapıları yaklaşık 20 metre uzunluğa ulaşıyor.
2022 yılında Jakub Stojek ve daha önce 3D yazıcı üreticisi Formlabs’te çalışan Robert Ihnatisin tarafından kurulan Orbital Matter, 3 milyon dolarlık tohum yatırım finansmanı da sağladı.
Şirketin geliştirdiği teknoloji yalnızca güneş panelleriyle sınırlı değil. PADS (Printer-Assisted Deployment System) adı verilen yazıcı destekli açılım sistemi, antenlerin ve farklı uydu bileşenlerinin yörüngede oluşturulan taşıyıcı yapılar yardımıyla açılmasına da olanak tanıyor.
Orbital Matter, bir sonraki büyük gösterim görevini 2028 yılında gerçekleştirmeyi planlıyor. Bu görevde daha büyük bir uyduya yerleştirilecek yeni nesil 3D yazıcı test edilecek. Deney kapsamında 5 kilovat elektrik üretebilen bir güneş paneli sisteminin uzayda basılan taşıyıcı yapılarla açılması öngörülüyor.
Şirketin 2030 yılına ilişkin planlarında ise her bir kanadı 100 kilovatın üzerinde güç üretebilen güneş paneli sistemleri bulunuyor. Bu büyüklükteki yapılar için mevcut katlanabilir sistemlerden farklı üretim ve açılım mekanizmaları gerekiyor. Orbital Matter, PADS teknolojisinin uydu üreticilerinin mevcut tasarımlarına entegre edilmesi için farklı şirketlerle de görüşmeler yürütüyor.
1996 yılında Üsküdar’da doğan Mert Can Aka, sinema, bilim, teknoloji ve tarih alanlarına duyduğu ilgiyle şekillenen kariyerinde teknoloji editörlüğüne odaklandı. Öğrenmeyi ve bilgiyi aktarmayı merkeze alan Aka, farklı kurumlarda çeşitli görevler üstlendi. Bu süreçte MediaMarkt’ın MediaTrend Teknolojik Yaşam dergisini son sayısına kadar yöneterek dergicilik tarafında da deneyim kazandı. Bilgisayar Mühendisliği, Bilgisayar Programcılığı, Web Tasarım ve Kodlama ile birlikte Adalet ve İktisat alanlarında akademik geçmişe sahip olan Aka, bugün Technopat’ta Yazı İşleri Müdürü olarak görev yapıyor. Otomotivden yapay zekaya, donanımdan ev teknolojilerine uzanan geniş bir yelpazede ürettiği on bini aşkın içerik yüz milyonlarca okura ulaştı.
Kaynak: Technopat
